Çatışma, silahlanma, silah kontrolü ve silahsızlanma konularında açık kaynaklara dayalı veriler ve analizler sunan İsveç merkezli bağımsız bir uluslararası kuruluş olan Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SİPRİ) 2025 Küresel Askeri Harcamalar Raporu’nu yayımladı. Rapora göre askeri harcamalar küresel ölçekte bir önceki yıla oranla yüzde 2,9 artış göstererek 2025 yılında 2 trilyon 887 milyar dolara ulaştı.
Yıllık harcama artışı 2024’te kaydedilen yüzde 9,7’lik artıştan oldukça düşük gözüküyor. Bu fark ABD’nin bir önceki yıla göre düşen askeri harcamasından kaynaklanıyor. 2024 yılındaki 1 trilyon dolar olarak gerçekleşen harcamalar 2025 yılında 954 milyar dolara düşerken fark Ukrayna’ya yapılacak askeri yardımın Kongre tarafından onaylanmamasından kaynaklanıyordu. ABD Kongresi’nin 2026 yılı için onayladığı askeri harcama bütçesinin 1 trilyon dolar, 2027 yılı için ise önerilen rakamın 1,5 trilyon dolar olduğu göz önünde bulundurulacak olursa bu düşüşün geçici olduğu da anlaşılacaktır.
Kaldı ki ABD dışındaki ülkelerin yaptığı toplam harcamalar 2025 yılında yüzde 9,2 oranında bir artış gösterdi. Bu da ABD tarafından NATO’ya dayatılan üye ülkelerin askeri harcamalarının GSYİH’lerinin yüzde 5’inin üzerine çıkma kararının net bir sonucu olduğu şeklinde gözüküyor. ABD’nin bu yılın başında açıkladığı yeni strateji belgesinde de belirtilen şekilde müttefiklerine dayatılan askeri harcama yükümlülüğü tüm dünyayı hızla patlamaya hazır bir barut fıçısına çeviriyor.
Avrupa Kışlası
Sovyetler Birliği’nin dağılmasından bu yana Orta ve Batı Avrupa’da askeri harcamalarda en keskin yıllık artış 2025’te yaşandı. Avrupa’da yüzde 14’lük bir artışla 864 milyar dolara ulaşan harcamalar genel artışın da yükünü çekti. Avrupa artan askeri harcamalarla dev bir kışlaya dönüşüyor.
Rapora göre Rusya’nın askeri harcamaları 2025 yılında yüzde 5,9 artarak 190 milyar dolar oldu. Bu rakam Rusya’nın GSYİH’nin yüzde 7,5’ine denk geliyor. 2025 yılında en çok harcama yapan yedinci ülke olan Ukrayna ise harcamalarını yüzde 20 artırarak 84,1 milyar dolara çıkarttı. Bu artış ile Ukrayna GSYİH’nin neredeyse yarıya yakınını (yüzde 40’ını) askeri harcamalara ayırmış oldu.
SIPRI’nin hesaplamalarına göre, 29 Avrupa NATO üyesi ülke 2025 yılında toplamda 559 milyar dolar askeri harcama yaptı. Bu ülkelerden 22’sinin askeri harcamaları GSYİH’larının en az yüzde 2’sini oluşturdu. Avrupa’nın en güçlü konvansiyonel ordusu olmaya soyunan Almanya, yıllık bazda yüzde 24 artışla 114 milyar dolara ulaşarak bu ülkeler arasında en büyük askeri harcama yapan ülke oldu. Almanya’nın askeri yükü 2025 yılında GSYİH’nin yüzde 2,3’üne ulaştı.
İspanya’nın askeri harcamaları da yüzde 50 artarak 40,2 milyar dolara yükseldi ve bu da askeri yükünü 1994’ten bu yana ilk kez GSYİH’nin yüzde 2’sinin üzerine çıkardı.
Orta Doğu Savaş Bölgesi
Raporun açıkladığı rakamlara göre İsrail’in askeri harcamaları, Ocak 2025’te Gazze’deki savaşın yoğunluğunun görece azalmasıyla birlikte yüzde 4,9 azalarak 48,3 milyar dolara düştü. Ancak bu düşüşe rağmen İsrail’in harcamaları 2022’ye oranla halen yüzde 97 daha yüksek.Türkiye’nin askeri harcamaları ise 2025 yılında yüzde 7,2 artarak 30 milyar dolara ulaştı.
İran’ın harcamaları resmi rakamlara göre 2025 yılında yüzde 5,6 azalarak 7,4 milyar dolara geriledi. Ancak ABD-İsrail savaşı bir gerileme olmadığını açıkça gösteriyor. Rapora göre bu durum İran’ın askeri harcamaları finanse etmek için bütçe dışı petrol gelirlerini kullanmasının bir sonucu.
Suudi Arabistan’ın askeri harcamaları yüzde 1,4 artarak 83,2 milyar dolara ulaştı ve böylece dünyanın en büyük sekizinci askeri harcama yapan ülkesi oldu.
Asya ve Okyanusya’nın Yükü Çin’de
Asya ve Okyanusya’daki askeri harcamalar 2025 yılında 681 milyar dolara ulaşarak 2024 yılına göre yüzde 8,1 artış gösterdi. Dünyanın en büyük ikinci askeri harcamacısı olan Çin, askeri harcamalarını yüzde 7,4 artırarak 336 milyar dolara çıkardı.
2025 yılında dünyanın en büyük beşinci askeri harcamacısı olan Hindistan , askeri harcamalarını yüzde 8,9 artırarak 92,1 milyar dolara, Pakistan ise askeri harcamaları yüzde 11 artarak 11,9 milyar dolara ulaştı.
Japonya’nın askeri harcamaları 2025 yılında yüzde 9,7 artarak 62,2 milyar dolara ulaştı; bu rakam 1958’den beri görülen en yüksek oran. Tayvan’ın askeri harcamaları ise yüzde 14 artarak 18,2 milyar dolara yükseldi.
Afrika’daki toplam askeri harcamalar 2025 yılında yüzde 8,5 artarak 58,2 milyar dolara ulaştı.
Çehov’un Tüfeği
SİPRİ’nin açıkladığı rapor bize ABD emperyalizminin küresel hegemonyasını sürdürmek için dünyayı soktuğu savaş sarmalının büyüyerek devam ettiğini gösteriyor. Trump’ın sıklıkla vurgu yaptığı ve stratejik belgelerinde de yer alan ABD’nin dünyanın polisliğini yapmak yerine bu görevi müttefiklerine dağıtarak onları da sahaya sürme politikası işlerliğe kavuşuyor.
Karşılıklı olarak artan askeri harcamalar ve ABD’nin tavan yapan pragmatizmi ile sarsılan “silah arkadaşlığı” eski düzenin de temellerini yerinden oynatırken bu düzeyde bir silahlanma da geleceğe olumlu bakma olasılıklarını oldukça düşürüyor.
Çehov’un tüfeği prensibi oyunun ilk bölümünde duvarda asılı duran tüfeğin diğer bölümlerde patlayacağını söyler. Patlamayacaksa silahın orada durmasının anlamı yoktur der. Kurgudaki ayrıntılara yapılan vurgudan yola çıkacak olursak bu kadar askeri harcama gün geçtikçe karşılıklı caydırıcılık için gerçekleştirilen ayrıntıdan daha fazlasını ifade ediyor. Her duvarda asılı tüfek sayısı artıyor.