Ukrayna Savaşında Körfez Mütarekesi

Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de 10-11 Kasım 2026 tarihlerinde ABD, Rusya ve Ukrayna heyetleri arasında yürütülen üçlü müzakerelerin iki günlük maratonu, ikinci gün yapılan yaklaşık iki saatlik oturumun ardından tamamlandı. Rusya haber ajansı TASS ve Anadolu Ajansı’nın aktardığı resmi açıklamalara göre masadan çıkan en somut sonuç geniş çaplı bir esir takası mutabakatı oldu. Müzakerelerin perde arkasını mercek altına alan yayıncı Vladislav Gorin ile Amerika uzmanı siyaset bilimci Aleksandra Filipenko’nun ortaya koyduğu analizler, diplomasi masasının asıl işleyişini gözler önüne seriyor.

Ukrayna bozkırındaki siper çamuru ile Körfez sermayesinin klimalı salonları arasındaki uçurum büyürken, Abu Dabi’de sergilenen tablo klasik bir barış antlaşmasından ziyade; güvenlik mimarisi, yaptırım pazarlıkları, insani takaslar ve gayrimenkul mantığıyla çizilen yeni etki alanları mühendisliğine işaret ediyor. 

İkinci gün oturumlarının ardından kameraların karşısına geçen Rus heyetinin başkanı Vladimir Medinskiy, ABD Başkanı Donald Trump’ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner’ı boş konuşmalar yapmak yerine sonuç odaklı oldukları gerekçesiyle överken, Abu Dabi’ye gelen ancak üçlü odaya alınmayan Avrupalı heyetleri hedef aldı. Almanya, Fransa, Birleşik Krallık, İtalya ve AB temsilcilerinin ABD’li müzakerecilerle ayrı kulvarlarda görüşmeye çalıştığı zirvede Medinskiy’in Avrupalı diplomatlar için kullandığı “Turist olarak geldilerse otelin lobisinde sohbet edebilirler; vicdanları uyandığında masaya katılırlar” ifadeleri, kıta Avrupası’nın içine düştüğü stratejik sıkışmışlığın diplomatik kaydı niteliğindeydi. Buna karşılık AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, G7 dışişleri bakanları toplantısında mevcut Avrupa güvenlik mimarisinin zaten Rusya’nın imzalayıp ihlal ettiği uluslararası anlaşmalara dayandığını hatırlatarak Washington’ın Moskova’ya tek taraflı tavizler verebileceği endişesini dile getirdi. 

Bu müzakerelerin geçmişten bu yana gidişatına bakılacak olursa, Trump yönetimi iki yıl boyunca savaşı 24 saatte bitirme ya da füzeler yerine mal ticareti yapma şeklindeki salt ticari yaklaşımlarının sonuç vermediğini nihayet fark etmiş görünüyor. Steve Witkoff’un Kırım dışındaki Ukrayna bölgelerinin adlarını dahi tam hatırlayamadığı, buna rağmen Washington’ın Donbas’ın idari sınırlarını ve tanımını değiştirerek Moskova’ya kâğıt üzerinde bir zafer, Kiev’e ise tam bir yenilgi görüntüsü vermeyen sembolik bir formül aradığı aşikar.  Bu durum halkların yaşam alanlarının ve maden havzalarının kapalı kapılar ardında birer harita kalemine dönüştürüldüğünün açık göstergesi. 

İki Kulvarlı Diplomasi: Abu Dabi’de Yaptırım ve Ticaret, Paris’te Güvenlik

Müzakerelerin en kritik düğümü olan Avrupa güvenlik mimarisi ve Ukrayna’ya verilecek güvenlik garantileri konusunda Meduza yayınında dikkat çekici bir iş bölümüne işaret ediliyor. Kushner-Witkoff hattında (Abu Dabi) ekonomik teşvikler, enerji altyapısına yönelik kısmi ateşkes pazarlıkları ve belirli gerilim azaltma adımları karşılığında Rusya’ya yönelik yaptırımların kademeli olarak gevşetilmesi başlıklarını yürütüyor. Marco Rubio hattı (Paris ve G7) Ukrayna’ya NATO’nun 5. maddesi benzeri güvenlik garantileri verilmesi, hava savunma sistemlerinin tedariki ve savaş sonrası savunma yükünün Avrupa ülkeleri (Ramstein grubu ve gönüllüler koalisyonu) tarafından üstlenilmesi dosyasını ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio yönetiyor. Jared Kushner’ın gündeme getirdiği geniş Avrupa güvenlik forumunun, 2002-2008 yılları arasında terör ve uyuşturucu kaçakçılığı gibi sınırlı başlıklarda işleyen eski NATO-Rusya Konseyi modelini andırıyor. Ancak Reuters ve The Wall Street Journal gibi yayınlarda da tartışılan Rusya’nın Aralık 2021 tarihli NATO’nun 1997 sonrası üye ülkelerdeki askeri varlığını geri çekmesi talebinin masaya gelmesi ihtimali, başta Baltık ülkeleri olmak üzere Doğu Avrupa’da derin bir güvensizlik yaratıyor.

2022 baharındaki İstanbul görüşmelerinden Putin ile Trump’ın başkanlık limuzini Aurus’ta gerçekleştirdiği Anchorage buluşmasına ve ABD-İsrail’in İran’la savaşı nedeniyle kesintiye uğrayan önceki Abu Dabi turlarına uzanan süreci somut maddelerden muğlak formüllere doğru bir müzakere erozyonu olarak tanımlanabilir. Müzakereler uzadıkça Rusya’nın cephe hattında inisiyatifi elinde tuttuğu ve jet motorlu dronlarla Ukrayna’nın enerji altyapısını hedef alarak zaman sahada Moskova lehine işliyor.

ABD’nin Rusya üzerinde baskı kurma araçları sanıldığından daha sınırlı olduğu görülüyor. Birincisi, Pentagon’un Patriot hava savunma sistemleri için alıcılara beş yıla varan teslimat gecikmeleri bildirmesi ve sevkiyat kapasitesindeki daralma. İkincisi ise Rusya ekonomisinin ve ucuz enerji ihracatının ana dayanağı olan Çin üzerinde Washington’ın yaptırım baskısı kuramaması; zira Trump yönetimi Şenzen’de Şi Cinping ile yapılacak görüşme ve Miami’deki G20 zirvesi öncesinde Pekin’le yeni bir ticaret anlaşması arayışında.

Beyaz Saray’da İnsani Vitrin ve Melania Trump Faktörü

Resmi zirvelerin gölgesinde işleyen gayriresmi diplomasi kanalları, Rusya’nın kontrolü altındaki Olyoşki bölgesinde sağlanan yaklaşık altı günlük yerel ateşkes sırasında, ABD yaptırım listesinde bulunmasına rağmen Rusya ombudsman Yana Lantratova ile Ukraynalı mevkidaşının sahada işbirliği yapması ve ardından Kirill Dmitriyev ile Rüstem Umerov’un da katılımıyla Beyaz Saray’da ağırlanmaları, diplomasi ile halkla ilişkilerin iç içe geçtiği yeni bir düzleme işaret ediyor.

First Lady Melania Trump’ın çocukların iadesi ve yerel ateşkesler üzerinden yürüttüğü insani diplomasi ki bu süreçte Melania Trump’ın belgesel yapımcısı Mark Beckman’ın dahi arabulucu olarak ödüllendirildiği görülüyor, iki yönlü bir işlev görüyor. 3 Ocak 2027’de Demokratların çoğunlukta olacağı yeni Kongre’nin göreve başlamasıyla Trump ailesinin (Jared Kushner ve Donald Trump Jr. dahil) Rusya bağlantılı ticari ilişkilerine dair açılacak soruşturmalar öncesinde, Trump soyadını savaşta çocukları kurtaran ve ateşkes sağlayan bir barış elçisi imajıyla tahkim etmek. Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından hakkında tutuklama kararı bulunan Vladimir Putin’e, insani çağrılara yanıt veren bir aktör görüntüsü kazandırarak diplomatik izolasyonunu kırmak.

Bu tablo mevcut savaşın halklar üzerinde yarattığı etkilere yapıştırılan yara bandı ya da aspirin tedavisi olsa da tek bir esirin veya çocuğun dahi kurtarılmasının hayati değer taşıdığı da buz gibi bir gerçek. 

Abu Dabi’deki görüşmelerin ardından Rus askeri yetkililer esir takasının 2-3 hafta içinde gerçekleşeceğini duyururken, Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy 1000’e 1000 kişilik takas formülünün ve olası bir üçlü liderler zirvesinin gündemde olduğunu açıkladı. İki yıldır esir kamplarında bekleyen askerlerin ve parçalanmış ailelerin kavuşması, bu karanlık tablodaki tek insani kazanımdır. Ancak büyük resme bakıldığında Abu Dabi masası, savaşı çıkaran oligarşik ve emperyalist dinamikleri ortadan kaldırmaktan uzaktır. Bir yanda yaptırımların gevşetilmesini ve enerji-ticaret hatlarının yeniden açılmasını bekleyen finans ve emlak sermayesi; diğer yanda Donbas’ın maden yataklarını, Karadeniz limanlarının navlun koridorlarını ve Ukrayna’nın yıkılmış altyapısının yeniden inşa ihalelerini hesaplayan küresel tekeller oturuyor. Zirve salonlarında yeni güvenlik mimarisi ve sınır tanımları tartışılırken, o kışı elektriksiz kentlerde geçiren Ukraynalı emekçiler ile Sibirya’dan Donbas siperlerine sürülen yoksul Rus gençleri bu savaşın gerçek faturasını ödemeye devam ediyor.

Körfez’in mermer salonlarından yükselen diplomatik bildiriler geçici ateşkesler ve esir listeleri üretebilir; ancak halkların yaşamını gayrimenkul parselleri gibi masaya sürenlerin tekelindeki bir diplomasiden kalıcı bir barış değil, yalnızca bir sonraki paylaşım krizine kadar sürecek kırılgan bir mütareke çıkar. Bir kez daha Lenin’i hatırlamak da fayda var; emperyalist düzende her barış bir sonraki savaşın ateşkesidir.