Paraguay’da Ekonomik Mucize Masalının Sonu

Yıllardır uluslararası finans çevrelerinde Latin Amerika’nın parlayan yıldızı ve hatta bölgenin Dubai’si olarak pazarlanan Paraguay, ülkenin en büyük bankası Ueno Bank’ın çöküşüyle birlikte derin bir siyasi, toplumsal ve ekonomik krize sürüklendi. Denetimsiz finansallaşmanın, siyaset-sermaye iç içeliğinin ve vitrin rakamlarıyla örülen başarı hikâyelerinin sıradan yurttaşlar için nasıl bir yıkıma dönüştüğünü çarpıcı biçimde gözler önüne seriyor.

Paraguay’da yaşanan çöküş basit bir bankacılık başarısızlığı değil; kamu kaynaklarının ve halkın birikimlerinin sistemli biçimde yağmalanması olarak öne çıkıyor. Savcılık soruşturmalarına göre Ueno Bank; yolsuzluk, adam kayırma ve paravan şirketlere dağıtılan karşılıksız krediler nedeniyle iflasın eşiğine geldi. Skandalın merkezinde ise görevden azledilerek ev hapsine alınan 47 yaşındaki eski Devlet Başkanı Santiago Peña bulunuyor.

Peña’nın 2023 yılında koltuğa oturmasının ardından kamu mevduatlarının hızla bu bankaya yönlendirildiği ve yaklaşık 1 milyar dolarlık kamu fonunun usulsüz biçimde bankaya aktarıldığı belirtiliyor. Banka yöneticilerinin ise bu kaynakları içeriden öğrenenlerin ticareti (insider trading) yoluyla tanıdık çevrelere dağıttığı ifade ediliyor. Öyle ki Peña’nın görev başındayken bankadan çektiği 570 milyon dolarlık krediyle görkemli bir yazlık villa inşa ettirdiği ortaya çıktı. Görevden alınmasının ardından bu villada yapılan polis aramalarında, gizli bir duvarın arkasında iris tanıma, parmak izi ve şifreyle korunan yüksek güvenlikli bir kasa bulunması, kamu gücünün kişisel servet birikimine nasıl eklemlendiğini özetliyor.

Uyaranlara Finansal Terörist Yaftası

Krizin en dikkat çekici boyutlarından biri, denetim mekanizmalarının tamamen felç edilmesi. Bankanın olağan dışı büyümesine ve Peña’nın holdingdeki ortaklığına dair çıkar çatışması uyarılarında bulunan muhalifler ve uzmanlar, bizzat devlet başkanı tarafından finansal teröristlik yapmakla suçlandı. Çürük elmaları ayıklamakla yükümlü olan devlet kurumları, yolsuzluğu denetlemek yerine bankaya siyasi kalkan oldu. Daha önce Ueno’nun başkanlığını da yapmış olan Merkez Bankası eski Başkanı Carlos Carvallo’nun krizi görmezden gelmek ve yasa koyuculara yalan söylemekle suçlanması, düzenleyici kurumların nasıl ele geçirildiğinin açık kanıtı niteliğinde.

Skandal patlak verdiğinde istifa ederek süreci kapatmaya çalışan Peña’nın talebi Paraguay Meclisi tarafından reddedildi; meclis, yargı zırhını kaldırmak amacıyla doğrudan azil yoluna gitti. Yerine 2028 seçimlerine kadar geçici devlet başkanı olarak yemin eden Başkan Yardımcısı Pedro Alliana’nın yolsuzlukla kararlı mücadele vaatleri ise 6 milyon nüfuslu bir ülkede bu ölçekteki bir vurgunun yönetim kademesince nasıl fark edilmediği sorusunu ortada bırakıyor.

Faturayı Yine Emekçiler ve Kırsal Kesim Ödüyor

Ueno Bank’ın çöküşünü toplumsal açıdan yakıcı kılan unsur, bankanın büyüme stratejisi. Düşük gelirli yurttaşları ve daha önce bankacılık sistemine hiç girmemiş kırsal kesimi hedefleyen banka; yüksek para iadeleri, futbol kulübü sponsorlukları ve dünyaca ünlü yıldızların sahne aldığı etkinliklerle 6 milyonluk ülkede 3 milyon mudiye, yani yetişkin nüfusun yüzde 60’ına ulaştı. Yoksul halkın dişinden tırnağından artırdığı birikimler, dijital bir göz boyamayla tek bir havuzda toplandı.

Paraguay halkı milyarlarca dolarlık bu batışı ne ekonomi yönetiminden ne de denetim kurullarından öğrendi; yurttaşlar gerçeği ATM ekranlarında “daha sonra deneyiniz” uyarısıyla karşılaştıklarında ve market kasalarında kartları reddedildiğinde fark etti. Bankada kamu emeklilik fonunun yaklaşık yüzde 10’u dahil 800 milyon dolardan fazla kamu kaynağının bulunması ve Merkez Bankası’nın mevduat garantisini yalnızca 38 bin dolarla sınırlandırması, hem emekçilerin birikimlerini hem de ticari işletmelerin geleceğini belirsizliğe itti.

Ülkenin seçkinleri yurt dışındaki hesaplarıyla kendilerini güvenceye alırken, elindeki avucundaki her şeyi büyüyen ekonomi vaatlerine güvenerek bankaya yatıran sıradan yurttaşlar parasız kaldı. Geçtiğimiz yıl açıklanan yüzde 6,7’lik büyüme ve kağıt üzerinde artan kişi başı gelir verilerinin ardındaki gerçeklik, ATM kuyruklarında acı bir uyanışa dönüştü. Paraguay örneği, şeffaflıktan ve kamusal denetimden koparılmış her ekonomik mucize anlatısının, günün sonunda yalnızca küçük bir azınlığı zenginleştirip bedeli topluma ödeten bir illüzyondan ibaret olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.