Toroslar’ın Yiğidi Yaşar Kemal, 11 yıl önce bugün 28 Şubat 2015 yılında hayata veda etti. Türkülere konu olan eseri olan İnce Memed’in türküsünde de geçtiği gibi “Şimdi Direnecek Çağdır” diyerek, kendisini anıyor, yaşamı ve eserlerinden bahsetme ihtiyacı duyuyoruz.
Gerçek adı Kemal Sadık Gökçeli olan Yaşar Kemal, Van’dan 1. Emperyalist Paylaşım Savaşı dolayısı ile Çukurova’ya göç etmek zorunda kalan bir Kürt bir ailenin çocuğudur. O dönemler Adana’nın ilçesi olan Osmaniye’de 6 Ekim 1923’te dünyaya geldi. Kendi ifadesi ile:
“Babam, anam Doğu Anadolu’dan, 1915’te Rus ordusu Van’ı işgal edince, oradan bir buçuk yılda Çukurova’ya gelerek bu köye yerleşmişler. Köyde bizimkilerden başka Kürtçe konuşan hiç kimse yoktu. Ben kendimi bildiğimde Kürtçe sadece bizim evin içinde konuşuluyordu. Ben doğduğumda babam çok yaşlı, belki elli yaşın üstündeydi, anam da çok gençti. On yedi yaşında. Evde babamın bir kardeşi, onun karısı, bir de akrabaları bir genç kız vardı. Amcamın karısının bir elini Van’da bir top gülle parçası almış götürmüştü. Aile bir bey ailesiydi. Ailenin mensup olduğu Luvan aşiretinin son beyi Gulihan Bey babamın amcasıydı.”1
Yaşar Kemal, çocukluğunda geçirdiği bir kaza sonucu bir gözünü kaybederken, 8 yaşındayken köy kadınlarının borcunu yazmasından etkilenip, yazmaya ilgi duydu. Küçük yaşta topluma, türkülere ve yaşadığı coğrafyaya karşı ilgi duyarak eserlerinin zeminini oluşturan Yaşar Kemal, ilkokula gitmeden önce “Aşık Kemal” mahlasıyla halk şiirlerine imza attı. Yaşar Kemal 1939’da, henüz 16 yaşındayken, Seyhan adlı ilk şiirini Görüşler adlı dergide yayımladı.
Ortaokulu son sınıf öğrencisiyken terk ettikten sonra ırgat kâtipliği, ırgatbaşılık, öğretmen vekilliği, kütüphane memurluğu, traktör sürücülüğü, çeltik tarlalarında kontrolörlük yaptı. 1940’lı yılların başlarında Pertev Naili Boratav, Abidin Dino ve Arif Dino gibi sol eğilimli sanatçı ve yazarlarla ilişki kurdu; 17 yaşındayken siyasi nedenlerle ilk tutukluluk deneyimini yaşadı.
1943’te bir folklor derlemesi olan ilk kitabı Ağıtlar’ı yayımladı. Askerliğini yaptıktan sonra 1946’da gittiği İstanbul’da Fransızlara ait Havagazı Şirketi’nde gaz kontrol memuru olarak çalıştı. 1948’de Kadirli’ye döndü, bir süre yine çeltik tarlalarında kontrolörlük, daha sonra arzuhalcilik yaptı. 1950’de Komünizm propagandası yaptığı iddiasıyla tutuklandı, Kozan cezaevinde yattı.
1951’de salıverildikten sonra İstanbul’a gitti, 1951-63 arasında Cumhuriyet gazetesinde Yaşar Kemal imzası ile fıkra ve röportaj yazarı olarak çalıştı. Bu arada 1952’de ilk öykü kitabı Sarı Sıcak’ı, 1955’te ise bugüne dek kırktan fazla dile çevrilen romanı İnce Memed’i yayımladı.
İnce Memed romanında Abdi Ağa isimli bir köy ağasına karşı direnen bir köylü genç olan İnce Memed’in serüvenini konu ederken, Toroslar coğrafyasının büyüleyici doğasını pastoral biçimde anlatıp henüz ‘55 yılında toplumcu gerçekçiliğin Türkiye edebiyatınındaki en önemli eserlerinden biri olacak kadar toplumun ve köy hayatının sorunlarını realist biçimde sundu. Eser, coğrafyanın adeta bir destanı olarak damgalanarak halk arasında yer etti, türkülere konu oldu.
1962’de girdiği Türkiye İşçi Partisi’nde genel yönetim kurulu üyeliği, merkez yürütme kurulu üyeliği görevlerinde bulundu. Yazıları ve siyasi etkinlikleri dolayısıyla birçok kez kovuşturmaya uğradı. 1967’de haftalık siyasi dergi Ant’ın kurucuları arasında yer aldı. 1973’te Türkiye Yazarlar Sendikası’nın kuruluşuna katıldı ve 1974-75 arasında ilk genel başkanlığını üstlendi. 1995’te Der Spiegel’deki bir yazısı nedeniyle İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılandı, aklandı. Aynı yıl bu kez Index on Censorhip’teki yazısı nedeniyle 1 yıl 8 ay hapis cezasına mahkûm edildiyse de cezası ertelendi.
Yaşar Kemal, Türkiye’de aldığı çok sayıda ödülün yanı sıra yurtdışında aralarında Uluslararası Cino del Duca ödülü, Légion d’Honneur nişanı Commandeur payesi, Fransız Kültür Bakanlığı Commandeur des Arts et des Lettres nişanı, Premi Internacional Catalunya, Fransa Cumhuriyeti tarafından Légion d’Honneur Grand Officier rütbesi, Alman Kitapçılar Birliği Frankfurt Kitap Fuarı Barış Ödülü’nün de bulunduğu yirmiyi aşkın ödül, ikisi yurtdışında beşi Türkiye’de olmak üzere, yedi fahri doktorluk payesi aldı.
Yaşar Kemal, belki Toroslar ve coğrafyasını en iyi anlatan, Türkiye halklarının folklorüne en aşina ve toplumsal mücadelere verdiği katkılarla en toplumcu sanatçılarımızdan biriydi. Kemal, 11 yıl önce yaşam veda etti, Türkiye edebiyatına 26 roman, 11 deneme, 9 röportaj, 2 öykü ve şiir alanında bir eseri bizlere miras bıraktı.
Kaynakça
- Bosquet, Alain (2004). Yaşar Kemal Kendini Anlatıyor. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. ↩︎
https://yasarkemalvakfi.org/yasami/
https://yasarkemalvakfi.org/kitaplari/